U23 Việt Nam gặp U23 Philippines: 27 cú sút, một bàn thắng và câu hỏi chưa ai trả lời

Ở một góc sân tập, có bài tập mà cầu thủ trẻ nào cũng ngại làm. Hai cọc chắn giả dựng ở rìa vòng cấm, bóng được đưa từ tuyến hai, và người nhận phải dứt điểm trong tối đa hai nhịp chạm. Không chỉnh bóng. Không ngẩng lên quá lâu. Ai sút ra ngoài thì chạy một vòng quanh sân. Tôi đã ngồi xem kiểu bài tập ấy không biết bao nhiêu buổi, và lần nào cũng vậy, tiếng giày đập xuống cỏ nghe khô hơn hẳn tiếng bóng chạm lưới. Có những đội bóng sút ba mươi lần trong một trận mà chẳng ai nhớ nổi một pha bóng thực sự hiểm. Cũng có những đội chỉ cần bốn pha bóng là đủ mang về ba điểm. Khoảng cách giữa hai thứ ấy không nằm ở may mắn. Nó nằm ở chỗ ai chịu ở lại sau buổi tập để sút thêm năm mươi quả nữa. 13 giờ 30 ngày 18 tháng 9, trên sóng VTV6 và nền tảng VTVgo, U23 Việt Nam bước vào lượt trận thứ hai vòng bảng gặp U23 Philippines. Cục diện bảng đấu đã rõ đến mức khó chịu. U23 Việt Nam để Kuwait cầm hòa 1-1 ở trận ra quân, dù kiểm soát bóng tới 63% và tung ra 27 cú sút. U23 Philippines thua Uzbekistan 1-5 và nằm ở đáy bảng. Uzbekistan được xem là ứng viên vô địch của cả giải đấu, còn Kuwait vừa chứng minh họ không phải kẻ lót đường. Với một điểm trong tay, U23 Việt Nam không còn nhiều chỗ để sai. Ba điểm trước Philippines gần như là điều kiện bắt buộc, chứ không phải mục tiêu khuyến khích. Nhưng chính cái cách người ta kể lại trận hòa ấy mới là điều đáng nói. Câu chuyện được dựng lên theo một khuôn quen thuộc: Việt Nam áp đảo, Việt Nam kiểm soát, Việt Nam chỉ thiếu chút may mắn và sự sắc bén. Tôi không phủ nhận phần đúng của nó. Đội bóng thực sự làm chủ thế trận. Nhưng có một phép tính đơn giản mà ít ai chịu đặt lên bàn: 27 cú sút, một bàn thắng. Tỷ lệ chuyển hóa rơi vào khoảng 3,7%. Những đội bóng lớn thường chuyển hóa từ 9% đến 13% số cú sút của mình. Khi một đội sút nhiều gấp ba lần đối thủ mà chỉ ghi được một bàn, vấn đề không còn nằm ở chân sút nữa. Nó nằm ở loại cơ hội mà đội bóng ấy tạo ra. Còn một phép tính nữa mà người ta thường quên khi bàn về những trận buộc phải thắng: hiệu số bàn thắng. Trong một bảng đấu có Uzbekistan được đánh giá cao nhất, khả năng U23 Việt Nam phải so kè với các đội nhì bảng khác là hoàn toàn có thể. Khi đó, một chiến thắng 1-0 trước Philippines không có giá trị bằng một chiến thắng 3-0. Nghe thì nhỏ, nhưng nó thay đổi cách một đội bóng chuẩn bị cho trận đấu. Đội nhắm đến hiệu số sẽ chấp nhận rủi ro nhiều hơn ở khâu phòng ngự, và chính sự chấp nhận ấy là cánh cửa mà đối thủ đang chờ. Tôi đến sân không để xem ai ghi bàn, mà để xem ai đứng dậy sau cú sút trượt. Và điều tôi muốn biết ở trận gặp Philippines không phải là U23 Việt Nam sẽ sút bao nhiêu lần. Điều tôi muốn biết là những cú sút ấy đến từ đâu. Nếu 27 lần dứt điểm trước Kuwait phần lớn là những pha bắn xa, những cú sút bị hậu vệ chắn ngay trước mặt, hay những quả đưa bóng vào vùng cấm đông người rồi cầu may, thì con số 27 chẳng nói lên điều gì về sức mạnh tấn công. Nó chỉ nói lên rằng đội bóng đã cầm bóng nhiều. Còn nếu những cú sút ấy đến từ những pha phối hợp xuyên phá, từ những đường cắt ngược vào vòng cấm, thì câu chuyện kém may mắn mới thực sự đứng vững. Sự khác biệt giữa hai cách giải thích này quan trọng hơn nhiều so với việc thắng hay thua một trận vòng bảng. Nếu vấn đề là chất lượng cơ hội, thì việc thay người trên hàng công không giải quyết được gì. Ngọc Mỹ, Quốc Việt, Thanh Nhàn có thể sắc bén đến đâu cũng vô nghĩa nếu bóng đến chân họ trong tư thế quay lưng về khung thành, giữa ba hậu vệ đối phương. Còn nếu vấn đề thực sự nằm ở khả năng dứt điểm, thì đó lại là câu chuyện của riêng từng cầu thủ, và nó có thể được sửa bằng những buổi tập lặp lại đến phát chán. Có một điều mà bài phân tích nào về trận đấu này cũng bỏ qua: khâu phòng ngự. Người ta dành gần hết dung lượng để nói về hàng công, trong khi U23 Việt Nam đã để Kuwait ghi bàn trong một trận mà mình áp đảo hoàn toàn. Một đội bóng muốn duy trì nhịp tấn công chủ đạo buộc phải đẩy hậu vệ lên cao, và chính khoảng trống phía sau lưng họ là nơi những đội bóng có thể lực tốt tìm thấy cơ hội. Philippines được mô tả là đội bóng sở hữu nhiều cầu thủ nhập tịch với thể hình và sức mạnh va đập tốt. Đó là mẫu đối thủ khiến những đội cầm bóng nhiều phải trả giá, đặc biệt khi họ mất bóng ở khu vực giữa sân. Đội bóng ấy lại vừa thua 1-5. Nghe thì có vẻ là tin tốt, nhưng trong bóng đá trẻ, một thất bại đậm đôi khi giải phóng đầu óc cầu thủ hơn là bóp nghẹt họ. Một đội đã mất hết kỳ vọng sẽ bước vào trận đấu theo một trong hai cách: hoặc đá co cụm đến mức khó chịu, hoặc lao lên pressing điên cuồng với những pha vào bóng quyết liệt. Cả hai cách ấy đều khó lường hơn một đối thủ tầm trung đá đúng sức. Phòng thay đồ không nói dối. Nó chỉ im lặng đủ để bạn nghe thấy sự thật. Và trong im lặng ấy, tôi luôn nghĩ về những cái tên bị gọi ra trước trận đấu. Ba tiền đạo của U23 Việt Nam đã được nêu tên như những người phải sửa chữa vấn đề dứt điểm. Ở tuổi hai mươi, việc bị chỉ mặt trước một trận cầu buộc phải thắng là một gánh nặng thật sự, không phải một lời động viên. Cầu thủ trẻ chơi bằng sự tự tin mong manh hơn người ta tưởng. Một cú sút trượt ở phút thứ mười có thể ám ảnh suốt chín mươi phút còn lại. Rồi còn một biến số mà không ai nhắc đến: giờ bóng lăn. 13 giờ 30 không phải khung giờ dễ chịu ở bất kỳ nơi nào trong khu vực. Nắng, nóng và độ ẩm cao sẽ bào mòn khả năng pressing liên tục và làm chậm tốc độ luân chuyển bóng. Điều đó bất lợi cho đội bóng muốn áp đặt nhịp độ, và có lợi hơn cho đội bóng chấp nhận lùi sâu rồi chờ cơ hội. Nếu U23 Việt Nam không ghi bàn trong hiệp một, cái nóng sẽ trở thành một đối thủ thứ hai, và những pha tấn công ở phút bảy mươi sẽ không còn nhanh như phút mười lăm. Ở đâu có tiếng bóng lăn, ở đó có người giữ nhịp. Tôi chỉ là người lắng nghe. Và điều tôi nghe được từ câu chuyện quanh trận đấu này là một cái bẫy tư duy mang tên thói quen thắng. Người ta kể rằng U23 Việt Nam luôn chiếm ưu thế trước các đối thủ cùng khu vực nhờ lối chơi kiểm soát linh hoạt và khả năng di chuyển của tuyến giữa. Điều đó từng đúng. Nhưng "từng đúng" không giống "sẽ đúng". Một đội tuyển Philippines với nguồn cầu thủ nhập tịch đã khác về bản chất so với hình ảnh quen thuộc của họ mười năm trước. Lấy thành tích cũ để đánh giá một đối thủ đã thay đổi là cách nói mà tôi đã thấy sai đi sai lại nhiều lần trong mười chín năm ngồi ở vành đai sân tập. Tôi nhớ có một lần, ở một giải trẻ trong nước, tôi chứng kiến một đội bóng chỉ cần ba pha bóng nguy hiểm để giành chiến thắng trước đối thủ sút hơn hai mươi lần. Hôm ấy trời mưa. Đội thua ngồi trong phòng thay đồ rất lâu, không ai khóc, không ai đập bảng tin. Họ chỉ im lặng cho đến khi một người nói: "Bọn mình sút nhiều quá, mà toàn sút từ chỗ không nên sút". Câu ấy, tôi mang theo đến tận bây giờ. Người ta có thể quên tên anh, nhưng không thể quên tiếng giày anh bước trên sân. Với ba tiền đạo của U23 Việt Nam, tiếng giày ấy chiều nay sẽ vang trong một khoảng lặng khá đặc biệt: khoảng lặng của những người đứng trước một cơ hội tự chuộc lỗi và một nguy cơ bị nhớ đến bằng đúng thứ mình chưa làm được. Điều tôi muốn thấy ở trận đấu này không phải một chiến thắng ba sao. Một chiến thắng cần mẫn, tỉnh táo và biết chọn lựa cơ hội đáng giá hơn ba mươi cú sút vô nghĩa. Nếu U23 Việt Nam lại sút hơn hai mươi lần nữa mà vẫn chỉ ghi được một bàn, thì câu chuyện kém may mắn sẽ chính thức hết hạn sử dụng. Lúc đó, vấn đề sẽ có tên. Và cái tên ấy sẽ không nằm ở chân của một tiền đạo hai mươi tuổi nào, mà nằm ở cách đội bóng này được tổ chức để đi tìm bàn thắng. Sân vận động sẽ vắng hoặc đầy tùy theo dòng người, nhưng khung thành thì luôn ở nguyên đó, chờ ai đến đặt bóng đúng chỗ. 13 giờ 30 chiều nay, tôi sẽ ngồi trước màn hình với một cuốn sổ. Không phải để đếm số cú sút. Mà để xem, trong lần thứ hai được cho cơ hội, đội bóng trẻ này sẽ học được gì từ lần thứ nhất.