Zhao Jiaju và kỷ lục thế giới Tor des Geants 2026: Hành trình từ người giao hàng đến nhà vô địch chạy địa hình cực đoan

Ngày 14 tháng 9 năm 2026, tại thung lũng Aosta thuộc vùng Piedmont của Ý, một cuộc đua kéo dài 65 giờ 55 phút 22 giây đã kết thúc bằng một khoảnh khắc lịch sử mà giới chạy địa hình cực đoan thế giới sẽ còn nhắc đến trong nhiều thập kỷ. Zhao Jiaju, 31 tuổi đến từ Trung Quốc, vượt qua đường đua dài 336,1 km với tổng độ cao leo lên tới hơn 24.000 mét trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt của dãy Alps, để trở thành nhà vô địch Tor des Geants đầu tiên không phải người châu Âu trong lịch sử 16 năm của giải đấu. Anh đánh bại kỷ lục thế giới trước đó thuộc về tay đua người Pháp R. Victor với cách biệt 13 phút, đồng thời trở thành người đầu tiên hoàn thành cự ly này trong thời gian dưới 66 giờ. Nhưng con số ấy chỉ là lớp vỏ bên ngoài của một câu chuyện về sự phi thường trong thể thao cực đoan, nơi ranh giới giữa thành công và thất bại mỏng như sợi tơ nhện trên vách đá Alps. Tor des Geants không phải là một cuộc đua thông thường. Đây là bài kiểm tra cuối cùng về sức bền của con người, một thử thách mà theo kinh nghiệm theo dõi 46 năm trong ngành thể thao, tôi chưa từng chứng kiến ai có thể mô tả đầy đủ bằng ngôn từ. Đường đua xuyên qua Vườn quốc gia Gran Paradiso và Vườn quốc gia hoang dã Mont Avic, đòi hỏi các tay đua phải vượt qua những đèo núi cao trên 3.000 mét, băng qua các sông băng, và đối mặt với sự thay đổi thất thường của thời tiết Alps. Nhiệt độ có thể dao động từ 35 độ C vào ban ngày xuống âm 15 độ C vào ban đêm, trong khi độ cao gây ra tình trạng thiếu oxy nghiêm trọng cho những ai chưa có sự chuẩn bị thích hợp. Thời gian cắt cho phép là 150 giờ, nhưng để lập kỷ lục thế giới, Zhao Jiaju phải hoàn thành cuộc đua trong vòng chưa đến 66 giờ, tức là di chuyển liên tục với tốc độ trung bình hơn 5 km mỗi giờ trên địa hình gần như không thể đi bộ thông thường. Chiến lược của Zhao Jiaju trong cuộc đua này là điều mà tôi gọi là "mô hình kiêng ngủ gần như hoàn toàn". Trong suốt 65 giờ 55 phút thi đấu, anh chỉ ngủ tổng cộng khoảng một giờ, một con số khiến bất kỳ chuyên gia y tế thể thao nào cũng phải lắc đầu lo lắng. Đây là chiến thuật đi ngược lại hoàn toàn với học thuyết truyền thống trong các cuộc đua siêu marathon, nơi các huấn luyện viên thường khuyến khích vận động viên "ngân hàng giấc ngủ" trước để bù đắp cho những đêm thiếu ngủ sau đó. Thay vào đó, Zhao Jiaju đã chọn một con đường mà tôi từng thấy trong bóng đá với những cầu thủ chạy bộ đêm để duy trì thể lực, nhưng được đẩy lên mức độ cực đoan hơn gấp bội. Anh sử dụng một giao thức đơn giản nhưng cực kỳ hiệu quả: mỗi khi đến trạm tiếp tế, anh ngồi xuống trong 10 phút, chợp mắt một lát rồi tiếp tục lên đường. Đây không phải là kế hoạch cố định từ đầu, mà là sự thích ứng liên tục trong cuộc đua, một dấu hiệu của tư duy chiến thuật linh hoạt mà chỉ những vận động viên thực sự xuất sắc mới có thể thực hiện. Phút thứ 35 giờ 42 phút đầu tiên của cuộc đua, Zhao Jiaju dẫn đầu liên tục, một mình một người phía trước toàn bộ đối thủ. Nhưng ở km 203, anh đã có một quyết định then chốt. Anh dừng lại 50 phút tại trạm tiếp tế, trong đó chỉ ngủ thực sự khoảng 20 phút, và nhường vị trí dẫn đầu cho đối thủ người Đức Jonathan Schindler. Đây là quyết định của một người biết rõ giới hạn của bản thân, một người hiểu rằng trong những cuộc đua kéo dài hơn 60 giờ, việc cố giữ vị trí dẫn đầu ngay từ đầu có thể là con đường chắc chắn dẫn đến thất bại. Sau đó, anh sử dụng chiến thuật "đảo ngược" đặc trưng: bình tĩnh lấy lại vị trí, vượt qua Schindler bằng sức bền cuối cuộc đua vượt trội, một hồ sơ "negative-split" kinh điển mà tôi từng thấy ở những cầu thủ bóng đá biết cách phân bổ thể lực. Đây là dấu hiệu của một vận động viên có trữ lượng sức bền cuối cuộc đua vượt trội so với đối thủ, một đặc điểm thường chỉ xuất hiện ở những người đã qua nhiều năm huấn luyện ở cường độ cao. Nguồn gốc của Zhao Jiaju là điều khiến câu chuyện này trở nên đặc biệt hơn bao giờ hết. Trước khi trở thành nhà vô địch thế giới, anh là một người giao hàng tại Hàng Châu vào năm 2026, một công việc mà hàng triệu người trên thế giới làm mỗi ngày trong sự vô hình. Anh không đến từ một học viện thể thao chính quy, không có huấn luyện viên nổi tiếng, không có nguồn tài chính hậu thuẫn từ các tập đoàn lớn. Con đường tập luyện của anh được mô tả là dựa trên "chạy giao hàng", một phương pháp huấn luyện phi truyền thống mà giới chuyên môn thường coi là không thể xảy ra ở cấp độ đỉnh cao. Điều này khiến tôi nhớ đến những cầu thủ bóng đá được sinh ra trong các khu ổ chuột, những người mà các chuyên gia từ chối ngay từ đầu nhưng cuối cùng lại định nghĩa lại cả môn thể thao. Nhưng trong trường hợp của Zhao Jiaju, anh không chỉ phá vỡ một kỷ lục, mà còn phá vỡ hoàn toàn logic của việc phát triển tài năng trong môn chạy địa hình cực đoan. Thành tích trước đó của Zhao Jiaju cho thấy đây không phải là một hiện tượng nhất thời. Anh là người chiến thắng bốn lần tại Chongli 168, một giải đua siêu marathon uy tín tại Trung Quốc, và là người có điểm ITRA cao nhất châu Á khi mới 26 tuổi. ITRA (Hiệp hội Chạy Địa hình Quốc tế) là tổ chức xếp hạng các tay đua địa hình dựa trên điểm thành tích, và việc dẫn đầu châu Á ở độ tuổi 26 cho thấy một nền tảng thể lực vượt trội đã được xây dựng qua nhiều năm. Tuy nhiên, ngay cả với nền tảng đó, cuộc đua tại Tor des Geants 2026 vẫn là một thử thách hoàn toàn khác biệt về quy mô và cường độ. Đây là lần đầu tiên anh tham dự giải đấu này, và việc lập kỷ lục thế giới ngay trong lần đầu tiên là điều chưa từng xảy ra trong lịch sử 16 năm của Tor des Geants. Có một góc nhìn mà tôi muốn đặc biệt lưu ý: đây là chiến thắng của châu Á đầu tiên tại một sự kiện mà châu Âu đã thống trị kể từ khi giải đấu được thành lập vào năm 2026. Tor des Geants luôn là sân khấu của các tay đua châu Âu, đặc biệt là người Ý, Pháp và Thụy Sĩ, những quốc gia có truyền thống lâu đời trong môn leo núi và chạy địa hình. Việc một vận động viên đến từ Trung Quốc, một quốc gia mà môn chạy địa hình cực đoan vẫn còn khá mới, phá vỡ hoàn toàn sự thống trị này là một tín hiệu mạnh mẽ về sự dịch chuyển địa lý của tài năng thể thao cực đoan. Điều này tương tự như việc một đội bóng đến từ khu vực Đông Nam Á vô địch Champions League vậy, một kịch bản mà không ai dám tin tưởng cho đến khi nó xảy ra. Tuy nhiên, tôi cũng phải thẳng thắn về những điểm mù trong câu chuyện này. Đầu tiên và quan trọng nhất là vấn đề xác minh dữ liệu. Tất cả các số liệu trong bài viết gốc đều không có nguồn cụ thể, và sự kiện được định ngày tháng 9 năm 2026, tức là trong tương lai so với thời điểm phân tích. Điều này có nghĩa là các con số như 65:55:22, cách biệt 13 phút, và 336,1 km cần phải được đối chiếu với kết quả chính thức của Tor des Geants và hồ sơ ITRA trước khi có thể coi là xác minh hoàn toàn. Thứ hai, bài viết không đề cập đến bất kỳ giao thức chống doping nào, đây là một khoảng trống đáng kể khi nói đến kỷ lục thế giới ở cấp độ này. Trong bóng đá, chúng ta có FFP và các quy định tài chính nghiêm ngặt; trong chạy địa hình cực đoan, việc xác minh GPS và thời gian check-point là tiêu chuẩn, nhưng bài viết không cung cấp bất kỳ chi tiết nào về điều này. Thứ ba, một cuộc đua kéo dài 65 giờ với địa hình như vậy gần như chắc chắn đòi hỏi sự hỗ trợ của đội ngũ crew và pacer, nhưng bài viết hoàn toàn không nhắc đến điều này, có thể là do định hướng "câu chuyện anh hùng cá nhân" đã che giấu đi yếu tố tập thể này. Một điều đáng chú ý khác là câu chuyện cảm xúc về sự chuộc lỗi. Trong năm 2026, Zhao Jiaju đã không hoàn thành cuộc đua tại cùng sự kiện này, dừng lại ở km 203, cùng vị trí mà anh đã nhường vị trí dẫn đầu trong năm 2026. Đây là một cung bậc cảm xúc mà tôi thường thấy trong các câu chuyện thể thao vĩ đại nhất: sự sụp đổ năm ngoái trở thành nền tảng cho sự phục hưng năm nay. Việc anh trở lại, đối mặt với nỗi đau của sự thất bại, và cuối cùng vượt qua chính điểm dừng đó để hoàn thành cuộc đua với kỷ lục thế giới là một narrative mà bất kỳ nhà văn thể thao nào cũng mơ ước. Nhưng đằng sau câu chuyện đẹp đẽ đó là những gì tôi gọi là "rủi ro hype giết chết" trong ngôn ngữ bóng đá, tức là việc đặt kỳ vọng quá cao đến mức bất kỳ thất bại nào sau đó cũng sẽ bị phóng đại thành một cú ngã lớn. Trong 65 giờ cuối cùng của cuộc đua, Zhao Jiaju đã mô tả trải nghiệm của mình bằng những từ ngữ không hề có trong từ điển của những người chiến thắng thông thường. Toàn bộ cơ thể anh đau đớn, tầm nhìn bị mờ, và anh mô tả nửa sau của cuộc đua là "gần như không thể chịu đựng được". Đây không phải là sự khiêm nhường giả tạo, mà là lời thú nhận thẳng thắn về giới hạn thể chất của con người. Chiến lược ngủ gần như không có trong 65 giờ là một con dao hai lưỡi: nó cho phép anh duy trì lợi thế về thời gian, nhưng đồng thời đẩy cơ thể đến ranh giới của những gì có thể được coi là an toàn về mặt y tế. Các chuyên gia về giấc ngủ và thể thao cực đoan đã cảnh báo về nguy cơ rhabdomyolysis (phân hủy cơ), hạ thân nhiệt, và căng thẳng tim mạch trong những điều kiện như vậy. Việc một vận động viên hoàn thành cuộc đua với chỉ một giờ ngủ không phải là chiến thuật có thể được khuyến khích hoặc lặp lại một cách an toàn. Ngay sau khi hoàn thành cuộc đua và giành được kỷ lục thế giới, Zhao Jiaju đã đưa ra một tuyên bố khiến giới thể thao cực đoan phải suy nghĩ lại. Anh tuyên bố từ giã các cự ly cực đoan từ 168 km trở lên, tức là anh sẽ không còn tham dự những cuộc đua siêu marathon dài như Tor des Geants. Đây là quyết định của một người hiểu rằng anh đã đạt đến đỉnh cao và không thể hoặc không muốn lặp lại điều tương tự. Trong ngôn ngữ của bóng đá, đây là động thái "exit on top", rời khỏi sân khấu ở thời điểm vinh quang nhất thay vì chờ đợi sự suy giảm. Nhưng đây cũng có thể là chiến lược quản lý kỳ vọng phòng ngừa, nhằm tránh việc một kết quả yếu hơn trong tương lai phá hủy huyền thoại đang được xây dựng. Anh tuyên bố sẽ chuyển sang vai trò cố vấn và truyền cảm hứng, một động thái mà tôi thường thấy ở các cầu thủ bóng đá ở độ tuổi 35 trở đi, những người chuyển từ sân cỏ sang vai trò huấn luyện hoặc bình luận viên. Về mặt truyền thông, chiến thắng của Zhao Jiaju đã tạo ra một làn sóng quan tâm chưa từng có đối với môn chạy địa hình cực đoan tại châu Á. Câu chuyện "từ người giao hàng đến nhà vô địch thế giới" là loại narrative mà các nhà marketing thể thao mơ ước: một câu chuyện underdog với yếu tố cảm xúc mạnh mẽ, một hành trình từ đáy xã hội lên đỉnh cao thế giới. Điều này có thể thúc đẩy sự quan tâm của các nhà tài trợ châu Á đối với các giải đua siêu marathon, và có thể dẫn đến làn sóng đầu tư vào cơ sở hạ tầng và đào tạo cho môn thể thao này tại khu vực. Tuy nhiên, đây cũng là thời điểm nguy hiểm cho chính vận động viên. Khi câu chuyện được phóng đại đến mức "chấn động thế giới", bất kỳ sự kiện nào sau đó cũng sẽ bị đánh giá qua lăng kính của kỳ vọng đã được thiết lập quá cao. Nếu Zhao Jiaju tham dự một giải đua khác và không đạt kết quả tương đương, media có thể nhanh chóng chuyển từ ca ngợi sang chỉ trích, một hiện tượng mà tôi đã chứng kiến vô số lần trong bóng đá với những cầu thủ được đặt biệt danh "thần đồng". Góc nhìn mà tôi muốn đặc biệt phân tích là về phương pháp huấn luyện của Zhao Jiaju. Việc anh sử dụng công việc giao hàng như một hình thức tập luyện, thay vì các chương trình huấn luyện có cấu trúc trong các học viện chuyên nghiệp, là điều phá vỡ hoàn toàn mô hình phát triển tài năng truyền thống. Trong bóng đá, chúng ta có hệ thống đào tạo trẻ từ cấp CLB, với các huấn luyện viên chuyên nghiệp, cơ sở vật chất hiện đại, và quy trình khoa học. Trong chạy địa hình cực đoan, mô hình tương đương là các chương trình huấn luyện leo núi và chạy trail chuyên nghiệp, thường gắn liền với các hiệp hội leo núi quốc gia. Zhao Jiaju không có bất kỳ điều nào trong số này, và điều đó khiến thành công của anh trở nên đáng kinh ngạc hơn, nhưng cũng khiến nó khó có thể được nhân rộng hoặc giải thích bằng các phương pháp khoa học thể thao thông thường. Đây có thể là một tín hiệu cho các nhà phát triển tài năng tại châu Á rằng con đường đến đỉnh cao không nhất thiết phải đi qua các kênh truyền thống, hoặc đây có thể chỉ là một trường hợp ngoại lệ không thể lặp lại. Tuổi tác của Zhao Jiaju cũng là một yếu tố đáng chú ý trong bối cảnh này. Ở tuổi 31, anh đang ở giai đoạn cuối của đỉnh cao thể thao cho các sự kiện cự ly trên 300 km. Nghiên cứu về tuổi tác và hiệu suất trong các môn thể thao cực đoan cho thấy 28-32 tuổi thường là giai đoạn peak cho các sự kiện siêu marathon, sau đó sức bền và khả năng phục hồi bắt đầu giảm dần. Việc anh tuyên bố từ giã các cự ly cực đoan ngay sau khi lập kỷ lục có thể là quyết định chiến lược dựa trên nhận thức về chu kỳ thể thao của bản thân, hoặc có thể là sự thừa nhận rằng phương pháp gần như không ngủ này không thể được lặp lại một cách an toàn. Trong bóng đá, chúng ta thường nói về "tuổi thọ sự nghiệp" và cách các cầu thủ điều chỉnh vai trò khi thể lực giảm sút; trong chạy địa hình cực đoan, khái niệm này còn khắc nghiệt hơn nhiều vì cường độ cực đoan của các sự kiện. Về mặt tài chính và thương mại, bài viết không cung cấp bất kỳ thông tin nào về thu nhập, tài trợ, hoặc hợp đồng thương mại của Zhao Jiaju. Đây là một khoảng trống đáng kể vì câu chuyện underdog như vậy thường có giá trị endorsement rất cao, đặc biệt là với các thương hiệu muốn kết nối với thông điệp vượt qua nghịch cảnh. Tuy nhiên, việc không có thông tin này có thể cho thấy anh vẫn chưa có các hợp đồng tài trợ lớn, hoặc có thể anh đang được hỗ trợ bởi một liên đoàn hoặc tổ chức nhà nước mà không được tiết lộ. Trong bối cảnh thể thao Trung Quốc, mô hình hỗ trợ nhà nước cho các vận động viên xuất sắc là phổ biến, và điều này có thể giải thích việc thiếu thông tin về nguồn tài chính của anh. Một điều tôi đã học được qua 46 năm theo dõi thể thao là rằng mọi kỷ lục đều cần được đối chiếu với bối cảnh. Kỷ lục 65:55:22 của Zhao Jiaju được thiết lập trong điều kiện cụ thể của Tor des Geants 2026, với thời tiết, địa hình, và đối thủ cạnh tranh cụ thể. Việc so sánh trực tiếp với các kỷ lục trước đó cần phải tính đến những biến số này, và chỉ khi có đầy đủ dữ liệu về điều kiện cuộc đua, chúng ta mới có thể khẳng định chắc chắn về việc liệu đây có phải là kỷ lục thực sự hay chỉ là kết quả của các yếu tố thuận lợi. Tương tự, việc so sánh với các kỷ lục tương lai cũng cần phải được thực hiện một cách cẩn thận, vì mỗi năm điều kiện có thể khác nhau đáng kể. Câu chuyện của Zhao Jiaju không chỉ là về một kỷ lục thể thao. Đây là câu chuyện về việc một người bình thường có thể vượt qua mọi giới hạn khi được đặt vào hoàn cảnh phù hợp. Anh là minh chứng rằng trong thể thao, đôi khi những con đường không ai ngờ tới lại dẫn đến những đỉnh cao không ai dám mơ tới. Nhưng đồng thời, câu chuyện này cũng là lời nhắc nhở về những rủi ro của việc đặt kỳ vọng quá cao, về sự nguy hiểm của việc tôn vinh quá mức một kết quả đơn lẻ, và về tầm quan trọng của việc xác minh dữ liệu trước khi công bố rộng rãi. Trong một thị trường thông tin ngày nay, nơi mọi thứ đều có thể được chia sẻ trong vài giây, việc giữ được sự cẩn thận và tỉnh táo là điều ngày càng khó khăn nhưng cũng ngày càng quan trọng hơn. Nhìn về phía trước, có nhiều câu hỏi cần được trả lời. Liệu Zhao Jiaju có thực sự từ giã các cự ly cực đoan như tuyên bố? Liệu anh có chuyển thành công sang vai trò cố vấn và truyền cảm hứng? Liệu chiến thắng của anh sẽ thúc đẩy sự phát triển của môn chạy địa hình cực đoan tại châu Á? Và quan trọng nhất, liệu các con số trong bài viết này sẽ được xác minh bởi các nguồn chính thức hay không? Đây là những câu hỏi mà tôi sẽ tiếp tục theo dõi, vì trong thể thao, câu chuyện không bao giờ kết thúc ở vạch đích. Nó chỉ chuyển sang một chương mới, với những thách thức mới và những bất ngờ mới. Và với tư cách là một người đã theo dõi thể thao suốt 46 năm, tôi biết rằng những câu chuyện đẹp nhất thường là những câu chuyện chưa kết thúc. Khi tôi ngồi lại với tách trà và nhìn lại những thông tin về Zhao Jiaju, tôi nhận ra rằng đây là một trong những câu chuyện thể thao phi thường nhất mà tôi từng phân tích. Không phải vì kỷ lục, không phải vì chiến thuật, mà vì nó nhắc nhở chúng ta về sức mạnh của ý chí con người và những điều không thể tin được mà một người có thể đạt được khi họ quyết tâm vượt qua mọi rào cản. Nhưng đồng thời, nó cũng là lời cảnh báo về việc đừng bao giờ để sự ngưỡng mộ làm mờ đi sự phân tích logic, đừng bao giờ để cảm xúc thay thế cho bằng chứng, và luôn luôn giữ một phần tỉnh táo ngay cả trong những khoảnh khắc vinh quang nhất. Bởi vì trong thể thao, như trong cuộc sống, sự thật luôn phức tạp hơn những gì câu chuyện đẹp đẽ muốn kể cho chúng ta nghe. Những gì tôi thấy ở đây không chỉ là một nhà vô địch, mà là một con người đã viết lại quy tắc của chính mình. Và trong một thế giới nơi mọi thứ đều được định sẵn, đó là điều quý giá nhất mà thể thao có thể mang lại. Chúng ta sẽ tiếp tục theo dõi câu chuyện này, với sự tò mò không ngừng và sự hoài nghi lành mạnh, bởi vì đó là cách duy nhất để hiểu được thể thao thực sự là gì: không phải những con số trên bảng điểm, mà là những con người thật với những ước mơ thật, những quyết định thật, và những hy sinh thật đằng sau mỗi khoảnh khắc vinh quang.